Hesaplama
Bu araç ne işe yarar?
Boşanma sürecinde en çok sorulan konulardan biri nafaka miktarıdır. Kanunda sabit bir oran yoktur; bu araç, uygulamada görülen bir aralığı göstererek kabaca bir başlangıç noktası sunar.
Yasal dayanak
Tedbir nafakasının dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun 169. maddesidir; yoksulluk nafakası 175. maddede, iştirak nafakası 182. maddede düzenlenir. Miktar, tarafların mali gücü ve ihtiyaçları birlikte değerlendirilerek hâkim tarafından belirlenir.
Hesaplama mantığı
Araç, ödeyecek tarafın net aylık gelirinin %15'i ile %25'i arasında bir aralık hesaplar ve kişi sayısına böler.
Örnek
Aylık net geliri 45.000 TL olan bir ebeveynden bir çocuk için nafaka istendiğinde araç 6.750 TL ile 11.250 TL arasında bir aralık gösterir.
Hâkimin dikkate aldığı ama araca dahil olmayan unsurlar
- Nafaka alacak tarafın kendi geliri ve çalışma imkânı,
- Çocuğun yaşı, eğitim ve sağlık ihtiyaçları,
- Tarafların evlilik süresince alışılmış yaşam düzeyi,
- Yoksulluk nafakasında nafaka isteyenin kusurunun ağırlığı.
- Nafaka yükümlüsünün başka kişilere karşı (örneğin yeni eşi veya diğer çocukları için) bakım yükümlülükleri.
Anlaşmalı boşanmada nafakadan feragat edilebilir mi?
Anlaşmalı boşanma protokolünde taraflar, karşılıklı olarak yoksulluk nafakasından feragat edebilir; bu feragat, protokol hâkim tarafından onaylanıp karar kesinleştikten sonra bağlayıcı hale gelir. Ancak çocuk için istenen iştirak nafakasından anne veya babanın feragat etmesi mümkün değildir, çünkü bu nafaka çocuğun kendi hakkıdır ve ebeveynler onun adına bu haktan vazgeçemez; mahkeme, protokolde çocuk için hiç nafaka öngörülmemiş olsa bile, çocuğun ihtiyaçlarını resen değerlendirebilir.
Yoksulluk nafakasından feragat edilmiş olması, ileride koşullar önemli ölçüde değişse (örneğin feragat eden tarafın çalışma gücünü tamamen kaybetmesi gibi) dahi, kural olarak yeniden nafaka talep etme hakkını geri getirmez; bu nedenle feragat kararı verilmeden önce dikkatli değerlendirilmelidir.
Nafaka için neden sabit bir oran veya formül yoktur?
Kanun koyucu, nafaka miktarını bilerek sabit bir yüzde veya formülle belirlememiştir; çünkü her ailenin gelir düzeyi, gider yapısı ve yaşam standardı farklıdır. Hâkim, somut dosyadaki tüm delilleri (maaş bordroları, banka kayıtları, kira sözleşmesi, okul ve sağlık giderleri gibi) birlikte değerlendirerek hakkaniyete uygun bir miktara karar verir. Bu esneklik, aynı gelire sahip iki farklı aile için bile farklı nafaka tutarlarının ortaya çıkmasına yol açabilir; dolayısıyla aracımızın gösterdiği aralık, benzer dosyalarda sıkça görülen bir bant olup kesin bir sonuç değildir.
Nafaka miktarı belirlenirken, yalnızca yükümlünün görünürdeki maaşı değil, varsa ek gelirleri, mal varlığı ve genel ödeme gücü de dikkate alınabilir; sigortasız çalışan veya gelirini gizleyen taraflar bakımından mahkeme, yaşam standardından yola çıkarak bir gelir tahmini de yapabilir.
Nafaka ödenmezse ne yapılabilir?
Ödenmeyen nafaka alacağı için icra takibi başlatılabilir; nafaka alacakları, diğer bazı icra takiplerinden farklı olarak, borçlunun hapsen tazyikini de içerebilen özel bir takip yoluna (nafaka alacaklarına özgü icra) tabi tutulabilir. Nafaka borcunu ödemeyen borçlu hakkında, belirli şartlarla üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir; bu, cezai bir yaptırım değil, ödemeye zorlama amaçlı bir tedbirdir.
Nafaka artırım davası ne zaman açılabilir?
Enflasyon nedeniyle nafakanın satın alma gücünü kaybetmesi ya da nafaka alacaklısının ihtiyaçlarının artması (örneğin çocuğun eğitim giderlerinin yükselmesi) halinde, nafaka artırım davası açılabilir. Mahkeme, güncel ekonomik koşulları ve tarafların gelir durumundaki değişimi değerlendirerek nafakayı güncelleyebilir; bu dava, önceki nafaka kararını geçersiz kılmaz, yalnızca miktarını günceller.
Ayrıntılı bilgi için boşanma ve aile hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.